Planowanie kariery zawodowej

Kariera - słowo bardzo modne od kilku lat, oznacza przebieg życia, również zawodowego, określane jest jako droga życiowa, zawodowa. O ludziach, którym powiodło się w życiu, zwłaszcza w tej zawodowej sferze, mówimy, że "zrobili karierę", osiągnęli sukces. Niestety, nie ma na to gotowej i sprawdzonej recepty. Niektórym się udaje "zrobić karierę", innym nie. Ci, którym się nie udaje, najczęściej przyczyn swoich niepowodzeń szukają w czynnikach zewnętrznych wobec siebie, czyli od nich niezależnych. Mówią więc o ogromnym bezrobociu, tym, że szkoła czy studia nie przygotowują do pracy w praktyce, że pracodawcy mają wygórowane wymagania. Po części trudno się z tym nie zgodzić, ale sytuacja w kraju i na rynku pracy to jeszcze nie powód do załamywania rąk. Po pierwsze trzeba pamiętać, że aby coś osiągnąć w życiu zawodowym i nie tylko, trzeba przede wszystkim liczyć na siebie i wziąć sprawy w swoje ręce.
Dlatego tak wiele ostatnio mówi się o planowaniu własnej kariery zawodowej, czyli tej drogi, którą chce się iść w życiu. Zaplanowanie kariery to ponoć szansa na sukces. Nie jest tajemnicą, że działania zaplanowane, niezależnie od tego, czego dotyczą, przynoszą częściej zamierzone efekty niż działania spontaniczne, nieprzemyślane, chaotyczne. Nawet idąc na zakupy lepiej mieć plan tego, co chce się kupić, w przeciwnym wypadku można nie kupić tego, co potrzeba, lub kupić za dużo. I podobnie jest w przypadku kariery zawodowej. Zaplanowanie poszczególnych etapów, działań, nadaje pewien porządek i klarowność temu, co chcemy robić.
Na zaplanowanie kariery zawodowej trzeba z poświęcić trochę czasu, w konsekwencji okaże się jednak, iż nie był to czas zmarnowany. Planowanie kariery przynosi naprawdę sporo korzyści. Człowiek, który planuje swoje działania, ma poczucie, że to, co go spotyka, zależy od niego samego. Ma więc poczucie sprawstwa. Planowanie daje mu też większą świadomość samego siebie, własnych zdolności, zalet, umiejętności, ale też wad, słabych stron i ograniczeń. Ułatwia konsekwentne podążanie wybraną drogą, realizowanie krok po kroku kolejnych celów, wyznaczanie na ich bazie nowych. W planowanie kariery zawodowej, jak w każdym planowaniu, można więc wyróżnić kilka etapów.
Pierwszy krok to diagnoza. Aby cokolwiek zaplanować trzeba najpierw znać sytuację i stan obecny. W tym przypadku - trzeba zdiagnozować samego siebie. I nie chodzi to bynajmniej o diagnozę medyczną, ale przede wszystkim odpowiedzenie sobie na pytanie, co ja tak naprawdę chce w życiu robić i czy mam możliwości, żeby robić właśnie to? Trzeba więc przeanalizować własne zainteresowania, aspiracje, ambicje. Trzeba też dokonać pogłębionej refleksji nad swoimi mocnymi i słabymi stronami, możliwościami i ograniczeniami. Dobrze jest bowiem robić w życiu to, co naprawdę się lubi. Czyli trzeba tak zaplanować swoje działania, żeby zainteresowania i pasje pokrywały się z pracą zawodową. Wtedy możliwe jest łączenie "przyjemnego z pożytecznym", a interesująca praca daje satysfakcję. W końcu człowiek pracuje ponad połowę swojego życia i bezsensowne jest, żeby przez tyle czasu robił to, czego nie lubi, czy co go nie interesuje. Taka praca prędzej czy później staje się źródłem stresu i frustracji. Nawet jeśli przynosi duże korzyści finansowe. Trzeba więc posiadać wizję tego, co pragnie się w życiu robić i jakimi środkami to osiągać. Nie jest to wbrew pozorom takie proste. Jeśli takie zadanie przewyższa nasze możliwości można skorzystać z pomocy profesjonalistów. Mowa tu o psychologach, doradcach zawodowych. Miedzy innymi takie osoby można spotkać w biurach karier, mających siedzibę przy wyższych uczelniach. Biura oferują rady i pomoc w wyborze drogi zawodowej. Stanowią one centrum informacji o rynku pracy, zmianach, jakie na nim zachodzą, preferencjach i wymaganiach pracodawców. W biurach tych zatrudnione są osoby, które także mogą pomóc w napisaniu profesjonalnego CV i listu motywacyjnego. Pomagają zwrócić szczególną uwagę na te informacje, które okażą się szczególnie przydatne w odpowiedzi na wybraną ofertę pracy.
Dla planowania kariery ważny jest wybór kierunku studiów, który powinien być nie tylko zgodny z zainteresowaniami i osobowością, ale i dawać realną możliwość za zdobycie zatrudnienia po jego ukończeniu. Niestety, okres studiowania przestał być już jedynie fantastyczna przygodą, okresem zdobywania wiedzy, zawierania nowych znajomości. Rośnie konkurencja wśród studentów i dotyczy do nie tylko dobrych ocen, ale i możliwość odbycia lepszych praktyk, staży, zdobycia dobrej pracy jeszcze podczas okresu studiowania. Ta konkurencja ma oczywiście swoje dobre strony, bo szanse na rynku pracy mają te osoby, które prezentują wysoki poziom wiedzy i przygotowania do pełnienia swych obowiązków . Przy czym trzeba sobie zdawać sprawę, że ukończenie najbardziej nawet prestiżowego kierunku studiów na najbardziej renomowanej uczelni nie daje gwarancji na znalezienie pracy. Trzeba więc odpowiednio wcześnie podjąć takie działania, które zwiększą szansę na zdobycie zatrudnienia po skończeniu studiów. Student dysponuje na tym polu naprawdę wieloma możliwościami.
Dobrze jest w miarę jak najwcześniej podjąć pracę, jeszcze podczas okresu studiowania. Może to być praca weekendowa, dorywcza czy wakacyjna. Pozwala to na zdobycie niezbędnego doświadczenia, rozeznanie się na rynku pracy a także zorientowanie się, jaki charakter pracy jest dla danej osoby zadowalający i satysfakcjonujący. Trzeba mieć świadomość tego, iż dziś pracodawcy szukają takich pracowników, którzy już w trakcie studiów zdobyli choćby elementarne doświadczenie zawodowe, którzy potrafili sobie poradzić w dwóch rolach jednocześnie: studenta i pracownika. Absolwenci, którzy posiadają już pewne doświadczenie zawodowe, łatwiej adaptują się do nowych warunków pracy, kultury organizacji, zasad w niej panujących. Są też bardziej pewni siebie, otwarci na nowe doświadczenia i łatwiej nawiązują kontakty interpersonalne.
W świadomym planowaniu kariery znaczącą rolę odgrywają też praktyki czy staże (płatne i bezpłatne). Obecnie coraz więcej firm oferuje studentom możliwość zatrudnienia w ramach praktyk i stażu. Różnorodne organizacje czy stowarzyszenia oferują także możliwość pracy w ramach wolontariatu. Niewątpliwie te formy pracy stanowią też pewne źródło doświadczeń zawodowych. Będąc praktykantem czy stażystą w organizacji, z którą chce się wiązać swą dalszą drogę zawodową, można poznać jej specyfikę, kulturę, formalne i nieformalne zasady w niej panujące. Można się sprawdzić w praktyce i poszerzyć wiedze teoretyczną wyniesioną ze studiów, zdobyć nowe umiejętności i kwalifikacje, nawiązać wartościowe kontakty i poznać nowych ludzi. Co więcej, wykazując się wiedzą, umiejętnościami i zaangażowaniem można stworzyć sobie szansę na otrzymanie oferty stałej pracy po zakończeniu praktyki, stażu czy wolontariatu u danego pracodawcy. Warto jednak pamiętać, aby szukając praktyki czy stażu nie koncentrować się jedynie na stronie finansowej, ale zwrócić uwagę na to, czy ta forma zatrudnienia pozwoli na zdobycie konkretnych umiejętności i kwalifikacji. Istotne jest też zatroszczenie się o to, aby po zakończonej pracy otrzymać od pracodawcy referencje. Jego opinia bowiem będzie bardzo pomocna podczas poszukiwania stałego zatrudnienia w przyszłości.
Staż, praktykę czy wolontariat można też odbyć poza granicami kraju. Takie formy pracy są dziś coraz bardziej powszechne. Dzięki nim można doskonalić nie tylko kwalifikacje zawodowe, nabywać nowe umiejętności potrzebne w pracy zawodowej, ale też doskonalić język, poznać kraj, jego kulturę, nawiązać ciekawe kontakty. Obecnie istnieje wiele organizacji, które zajmują się pośrednictwem w zakresie stażu czy wolontariatu zagranicznego. Może warto skorzystać z ich oferty.
Planowanie kariery zawodowej nie może odbywać się w próżni społecznej, w oderwaniu od tego, co dzieje się na rynku pracy. Trzeba śledzić i uwzględniać we własnych planach te zmiany, zdobywać informacje o trendach i prognozach na rynku pracy. Informacje na ten temat są ogólnodostępne, można je znaleźć w Internecie, prasie i innych mediach. Oczekiwania pracodawców wobec kandydatów do pracy są przecież w dużym stopniu efektem analizy środowiska, w jakim w przyszłości firmy będą funkcjonować. O pewnych branżach mówi się jako o "przyszłościowych" . Dotyczy to między innymi informatyki, biotechnologii, ochrony środowiska, nowoczesnych operacji finansowych, usług związanych z turystyką, spędzaniem wolnego czasu. Ale oczekiwania pracodawców nie są związane jedynie z wiedzą, typem wykształcenia, ale także z rozwiniętymi i potencjalnymi umiejętnościami. Przeglądając oferty pracy można zauważyć, iż istnieje pewien katalog podstawowych umiejętności szczególnie cenionych i wymaganych przez pracodawców. Należą do nich miedzy innymi: umiejętności interpersonalne (otwartość, łatwość zawiązywania kontaktów, komunikatywność), umiejętność szybkiego uczenia się, umiejętność pracy pod presją czasu, szybkiego podejmowania trafnych decyzji, odporność na stres, umiejętność funkcjonowania w zespole. Także istotne są pewne cechy charakteru, do których niewątpliwie można zaliczyć kreatywność, pomysłowość, odpowiedzialność. Ponadto z dnia na dzień wzrasta popyt na ludzi wykształconych wszechstronnie, a więc posiadających wiedzę i doświadczenie w kilku dziedzinach. Dlatego w planowaniu swojej kariery trzeba być elastycznym, przygotować się do zmian, stałego dokształcania się i doskonalenia. Można brać udział w rozmaitych kursach, szkoleniach, które dają możliwość poszerzenia wiedzy i umiejętności. Coraz powszechniejsze stają się studia podyplomowe. Tylko osoby, które szybko potrafią się adaptować do zachodzących zmian i nowych realiów mogą liczyć na zatrudnienie w dobrych firmach, oferujących ciekawą pracę i wysokie wynagrodzenia.
Dziś już nie ma raczej szans na zdobycie dobrej pracy bez znajomości języków obcych. Zdecydowana większość pracodawców wymaga od przyszłego pracownika bardzo dobrej znajomości przynajmniej jednego języka obcego, a coraz powszechniejsze staje się kierowanie ofert pracy do osób znających więcej niż jeden język obcy. Dlatego mile widziane na rynku są takie osoby, które zdobyły doświadczenie zawodowe poza granicami kraju, bo to dało im także możliwość szlifowania znajomości języka obcego.
W planowaniu własnej ścieżki zawodowej pomóc może uczestnictwo w targach pracy. Na nich pojawiają się firmy, które prezentują swoje oferty i poszukują młodych, zdolnych i chcących pracować studentów. Na targach często można spotkać przedstawicieli firm konsultingowych, pośredniczących w poszukiwaniu kandydatów do pracy - tzw. łowców głów". U nich można wypełnić ankietę, zostawić aplikacje i znaleźć się w bazie danych kandydatów, z której często korzystają firmy poszukujące pracowników.
Zresztą udział w targach pracy nie jest jedyną możliwością pozwalającą na skorzystanie z usług agencji doradztwa personalnego. Można po prostu osobiście czy też pocztą dostarczyć takiej agencji swoje dokumenty, a więc życiorys i list motywacyjny wraz z wykazem interesujących dla danej osoby stanowisk. Dokumenty te umieszczone zostaną w bazie danych agencji.
Warto wspomnieć także o rozmaitych organizacjach studenckich. Działając w nich także można się wiele nauczyć, między innymi pracy zespołowej, ale i samodzielności w działaniu, można zdobyć umiejętności, które przydadzą się w późniejszej pracy zawodowej.
Jak widać, jest wiele możliwości, które można wykorzystać w planowaniu swojej kariery. Oprócz tych wymienionych istnieje pewnie jeszcze wiele innych, ale samo korzystanie z tych, o których tu wspomniano, już przybliża do osiągnięcia sukcesu i zrobienia kariery. Najważniejsze to się nie poddawać, nie załamywać porażkami, ale wytrwale dążyć do założonych celów. Trzeba mieć świadomość tego, że niepowodzenia będą nieodłącznym elementem naszej drogi zawodowej. Istotne jest więc to, żeby nie osłabiały one naszego zapału, ale wręcz mobilizowały do wzmożonych wysiłków. Ważne, żeby mieć kontrolę nad swoim życiem, liczyć na siebie, na własne umiejętności i zdolności, nie tylko polegać na szczęściu czy przypadku. Dobry plan działania to już połowa sukcesu. Więc - do dzieła!


Bibliografia:
Kożusznik B., Adamiec M., Polak J., Drogi kariery. Informator i przewodnik na temat skutecznego poszukiwania pracy i kształtowania własnej kariery zawodowej, Katowice 2000, Wyd. Szkoły Zarządzania Uniwersytetu Śląskiego, s. 76
Kożusznik B., Polak J., Drogi kariery 2. Informator i przewodnik dla studentów i absolwentów matematyki, fizyki i chemii oraz geografii i geologii na temat świadomego kształtowania własnej kariery zawodowej, Katowice 2002, Wyd. Szkoły Zarządzania Uniwersytetu Śląskiego, s. 79
http://www.kariera.com.pl/prk_organizacje_rekrutujące.php
http://www.kariera.com.pl/kar_przyszlosc_w_branzach.php
http://www.kariera.com.pl/kar_biura_karier_2.php