Z tarczą czy na tarczy czyli jak odnieść sukces w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej?

Jeśli obawiasz się swojej pierwszej rozmowy kwalifikacyjnej lub gdy po każdej dostajesz miłe podziękowania za udział w procesie rekrutacji niestety ciągle jesteś bez pracy może warto zastanowić się jakie błędy popełniasz. Zapraszamy do lektury niniejszego artykułu.

Pierwsze wrażenie robisz tylko raz
Rozmowa kwalifikacyjna stanowi pierwszy bezpośredni kontakt z pracodawcą, bądź z kimś, kto go reprezentuje. Często od przebiegu tej rozmowy i wrażenia, jakie kandydat na pracownika wywrze na swym rozmówcy zależy jego przyszła praca. Tak przy każdym pierwszym kontakcie z nową osobą liczą się przede wszystkim pierwsze momenty rozmowy. One zadecydują, jak osoba prowadząca rozmowę kwalifikacyjną nastawi się do kandydata. Najważniejsze więc to zaprezentować się od jak najlepszej strony, aby pierwsze wrażenie rekrutującego było pozytywne. Celem rozmowy jest poznanie cech osobowych kandydata i jego podejścia do pracy. Podczas rozmowy kandydat ma okazję zaprezentować swoje umiejętności, przedstawić doświadczenie zawodowe oraz pochwalić się osiągnięciami.

Zbierz informacje na temat firmy i stanowiska
Aby odnieść sukces w rozmowie kwalifikacyjnej należy być do niej naprawdę dobrze przygotowanym. Przed spotkaniem z ewentualnym pracodawcą trzeba zebrać jak najwięcej informacji o firmie. Dobrze jest wiedzieć, od kiedy firma istnieje, czym się zajmuje, ilu zatrudnia pracowników. Na rozmowie rekrutujący często badają, jak kandydat jest przygotowany do rozmowy i ile wie na temat firmy. Może na przykład paść pytanie dotyczące ostatniego produktu firmy czy ostatniej akcji promocyjnej. Brak wiadomości na temat firmy nie najlepiej świadczy o kandydacie i jego zainteresowaniu ofertą pracy. Dla własnych wiadomości można się zorientować na temat pozycji firmy na rynku, rotacji pracowników, perspektyw i szans rozwoju firmy. Na tej m.in. podstawie można ocenić, czy w ogóle warto się ubiegać o pracę w określonej firmie. Obecnie prawie każda firma posiada własną stronę internetową, można więc z niej wiele dowiedzieć się o firmie. Można też skorzystać z archiwum prasowego i sprawdzić w jakich artykułach pojawiała się firma. W prasie lokalnej można znaleźć informacje na temat mniejszych firm, o których nie piszą tytuły ogólnopolskie. Czasem też na stronie internetowej firmy zamieszczony może być opis stanowiska, o które ubiega się kandydat. Dobrze byłoby więc się zapoznać z tym opisem, by dowiedzieć się, jaki jest zakres obowiązków pracownika na danym stanowisku. Warto też zorientować się, jak na podobnych stanowiskach płacą inne firmy, gdyż na rozmowie kwalifikacyjnej można się spodziewać pytania o oczekiwania finansowe. Jest to trudne pytanie i należy przy nim unikać skrajności - nie można podawać zaniżonej stawki, bo wskazuje to na niską ocenę własną kandydata, nie można też podawać kolosalnych sum, bo, jeśli firmy nie stać na wypłacanie takiej pensji, kandydat jest od razu eliminowany.

Autoprezentacja
Przygotowując się do rozmowy kwalifikacyjnej trzeba przede wszystkim zwrócić uwagę na autoprezentację. Umiejętność dokonania korzystnej autoprezentacji jest istotnym, choć nie jedynym warunkiem zdobycia atrakcyjnej pracy. Na ogół, w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej lekko idealizujemy siebie: przemilczamy błędy popełnione w innych miejscach pracy, wady, które mogłyby być niekorzystnie zinterpretowane a uwypuklamy te cechy, które mogą być przydatne w nowej pracy. Jednocześnie nasza autoprezentacja musi bazować na prawdziwych faktach. To fakty dla pracodawcy są najbardziej istotne. Nie warto kłamać, że znamy języki obce czy lubimy pracę na wysokościach, kiedy jest inaczej. Zresztą pracodawca może nasze wiadomości i umiejętności bardzo łatwo zweryfikować.
Odpowiednia autoprezentacja w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej wymaga stosownego ubioru i przestrzegania zasad właściwego niewerbalnego zachowania. Bardzo ważny jest odpowiedni strój, biżuteria, makijaż (w przypadku kobiet). Niewątpliwie najbardziej korzystny jest profesjonalny i poważny wygląd. Klasyka nigdy nie wychodzi z mody. Najlepiej więc być ubranym schludnie i w sposób stonowany (kolory: beż, granat). Źle widziany jest ostry makijaż, bogata biżuteria, wygnieciony garnitur. Warto też zrezygnować z mocnych perfum. Jeśli przychodzimy do firmy parę razy, należy zachować podobny styl ubierania się - strój powinien odzwierciedlać naszą osobowość i być elementem identyfikacji wśród innych pracowników.
Język ciała
Trzeba pamiętać też, że nie tylko to, co mówimy, ale również w jaki sposób jest wizytówką naszej osoby. Dzięki odpowiednim zachowaniom niewerbalnym możemy sprawiać wrażenie osób pewnych siebie, opanowanych i sympatycznych i w ten sposób zwiększyć nasze szanse zdobycia pracy. Należy zadbać o odpowiedni sposób poruszania się (pewny siebie, wyprostowany, raczej energiczny niż powolny). W trakcie rozmowy ważny jest kontakt wzrokowy z rozmówcą i przestrzeganie zasady dopasowania się do głośności i tempa wypowiedzi rozmówcy. Bardzo ważnym elementem naszego zachowania jest ton i barwa głosu. Osoby, które mają z tym kłopoty (źle oddychają, mają piskliwy głos) powinny ćwiczyć zarówno oddech jak i głośne mówienie np. nagrywając własny głos na magnetofon lub prosząc bliską osobę o zwrócenie uwagi.
Niezależnie od płci ubiegający się o pracę nigdy nie podaje pierwszy ręki, nie siada sam lecz tam, gdzie wskaże pracodawca. Podczas siedzenia trzeba zachować postawę wyprostowaną (nie pochylamy się ani do przodu, ani do tyłu), nie krzyżujemy nóg powyżej kolan, unikamy nadmiernej gestykulacji, zwłaszcza na wysokości twarzy.
Unikamy niewerbalnego wyrażania emocji negatywnych mimiką. Oczywiście można się uśmiechać, zwłaszcza przy powitaniu i pożegnaniu, a także warto odzwierciedlać emocje pozytywne pracodawcy - jeśli pracodawca się uśmiecha i ma poczucie humoru niestosowne byłoby zachowanie kamiennej twarzy. Trzeba jednak pamiętać, że niezależnie od atmosfery dla osoby szukającej pracy jest to egzamin, więc jakakolwiek spontaniczność powinna być kontrolowana.
Odnośnie odpowiedniego zachowania niewerbalnego można wymienić kilka wskazówek. Przydatny okaże się tu być może model SOFTEN (autorstwa Wasmmera). Model ten obejmuje: SMILE (uśmiech - zindywidualizuj swój uśmiech, skieruj go do konkretnej osoby, za jego pomocą pokaż jej, że to właśnie ta osoba cieszy się Twoim uznaniem i sympatią oraz że cieszysz się z tego spotkania), OPEN POSTURE (postawa otwarta - a więc nieskrzyżowane ręce i nogi, stawanie bądź siadanie w pobliżu innych, unikanie swoistego "kurczenia się w sobie"), FORWARD LEAN (pochylanie się do przodu - a dokładnie w stronę rozmówcy, co zmniejszy nie tylko fizyczny, ale i emocjonalny dystans między Wami), TOUCH (dotyk - w kontekście rozmowy kwalifikacyjnej można mówić właściwie o dotyku zaledwie w kontekście przywitania i pożegnania (pamiętaj o zdecydowanym i wyważonym podaniu dłoni), EYE CONTACT (kontakt wzrokowy - skoncentruj swój wzrok w obrębie tzw. "trójkąta biznesowego", którego wierzchołki zawierają się w źrenicach i środkowym punkcie czoła rozmówcy), NODS (potakiwanie głową - w naszym kręgu kulturowym najprościej wyrazić aprobatę i zrozumienie potakując głową, dlatego też nie powstrzymuj się przed tym usilnie).
Unikaj skrajności Na rozmowie kwalifikacyjnej istotne jest zachowanie "złotego środka" we wszystkim, co mówimy czy robimy. Nie można więc być zbyt pewnym siebie, zachowywać się wręcz nonszalancko, ale też nie wolno wyglądać na zagubionego, przyjmować postawę "przepraszam, że żyję". W toku rozmowy nie można być zbyt nieśmiałym, odpowiadać półsłówkami, ale z drugiej strony nie należy być osobą nazbyt gadatliwą, wtrącać zbyt wielu dygresji, rozwodzić się nad sprawami nieistotnymi. Ważne są fakty i konkrety, należy dać właściwą, a więc konkretną, zwięzłą i opartą na faktach odpowiedź na wszystkie pytania, które zadaje rekrutujący. Zatem przed rozmową warto przemyśleć sobie sprawy, o które może zapytać pracodawca. Nie jesteśmy w stanie przewidzieć każdego pytania, nie mniej jednak na większości rozmów kwalifikacyjnych rekrutujący zadają podobne pytania. Poniżej przedstawione zostały pytania, które najczęściej pojawiają się na rozmowach kwalifikacyjnych.

1. Proszę opowiedzieć coś o sobie.
2. Dlaczego stara się Pan/i właśnie o tę pracę?
3. Jakie ma Pan/i zalety?
4. Jakie są Pana/i słabe strony?
5. Jakie są Pana/i największe osiągnięcia?
6. Jakim doświadczeniu lub sytuacji może Pan powiedzieć, że postawiła Panu największe wymagania?
7. Jak opisał(a)byś swoje stosunki z innymi ludźmi?
8. Co spodziewa się Pan/i robić za 5 - 10 lat?
9. Dlaczego szuka pan/i pracy?
10. Dlaczego właśnie Pana/Panią mamy zatrudnić, a nie kogoś innego?
11. Czy lubi Pan/i swój (przyszły) zawód?
12. Jakie cechy według Pana/i powinien mieć dobry przełożony?

Przygotowując się do rozmowy trzeba pamiętać, że głównym przedmiotem rozmowy jest zaprezentowane wcześniej CV. Bezwzględnie więc trzeba je znać i potrafić opowiedzieć o sprawach, które zostały w nim ujęte.

Zachowania, które mogą przyczynić się do porażki podczas rozmowy Warto jeszcze wspomnieć o paru zachowaniach, które mogą doprowadzić nas do porażki na rozmowie kwalifikacyjnej. To, co szczególnie jest zabronione przy ubieganiu się o pracę to spóźnienie na rozmowę. Trzeba wcześniej zorientować się, ile czasu zajmuje dotarcie do miejsca docelowego i odpowiednio wcześniej wyjechać. Jest jeszcze kilka rzeczy, których trzeba unikać podczas rozmowy kwalifikacyjnej:

1. palić, nawet jeśli dostaniesz pozwolenie
2. siadać, nie czekając na zaproszenie
3. dawać zbyt szybkich odpowiedzi - najpierw pomyśl
4. odpowiadać "tak" lub "nie" - sprzedawaj się!
5. Krytykować byłych pracodawców lub kolegów
6. kłócić się
7. być zbyt wesołym
8. zbytnio się rozglądać
9. rozsiadać się na krześle
10. zakładać rąk lub zaciskać pięści.

Pytania, jakie można zadać pracodawcy
Pytania do kandydata to jedna sprawa. Druga to pytania kandydata do pracodawcy. Z pewnością pod koniec rozmowy kwalifikacyjnej pracodawca zapyta o ewentualne pytania dotyczące pracy w firmie, stanowiska. Warto wcześniej zastanowić się, czego chcemy się dowiedzieć. Raczej źle widziany jest całkowity brak pytań, ale też nie wolno zadawać zbyt wielu pytań dotyczących mało istotnych kwestii czy też dotyczących spraw, które już były poruszone w trakcie rozmowy i zostały dostatecznie wyjaśnione. Poniżej zostały przedstawione przykładowe pytania, które można zadać swemu rozmówcy:

• Jaki jest zakres czynności i obowiązków na proponowanym stanowisku pracy - komu będzie podlegać dane stanowisko lub jakie stanowiska Tobie będą podlegały
• Kto potencjalnie będzie Twoim bezpośrednim zwierzchnikiem?
• Z jakimi problemami powinieneś się liczyć na tym stanowisku?
• Jakie są przyczyny odejścia poprzednika z proponowanego stanowiska - jeżeli poprzednik odszedł z powodu zaawansowanego wieku, przejścia na rentę, długotrwałej choroby, albo dlatego, że wyprowadził się z rodziną do innego miasta lub otrzymał wyższe stanowisko w innej firmie - to okoliczności nie powinny budzić niepokoju. Będziesz musiał się zastanowić jeśli poprzednika zwolniono po okresie próbnym, albo je żeli usłyszysz, że był to człowiek konfliktowy
• Co wchodzi w skład wynagrodzenia (wynagrodzenie zasadnicze, premie, nagrody) i jak będą one wypłacane - zostaw sobie to pytanie na koniec kiedy będziesz już prawie pewien, że zostaniesz zatrudniony
• Jaki będzie czas pracy i możliwość wykorzystania urlopu wypoczynkowego - pamiętaj, że praca może odbywać się w wielu systemach (np. jednozmianowym lub wielozmianowym). Nie powinno to być dla Ciebie zaskoczeniem jak długo będziesz pracował. Warto również sprecyzować co potencjalny pracodawca rozumie pod pojęciem "dyspozycyjności".
• Jaka będzie możliwość podnoszenia kwalifikacji?
• Jakie będą świadczenia socjalne i rzeczowe oferowane przez firmę - np. formy i zakres opieki medycznej?
• Jakich klientów obsługuje firma?
• Kiedy poznasz wynik rozmowy?

Myśl pozytywnie
Rozmowa kwalifikacyjna stanowi coś w rodzaju egzaminu, na którym oceniana jest nie tylko nasza wiedza, ale i praktyczne umiejętności, kwalifikacje i osobowość. Niewątpliwie odpowiednie przygotowanie jest tu istotne. Nie należy jednak uczyć się wręcz na pamięć, tego co zamierzamy powiedzieć pracodawcy, nie można przygotować sobie dokładnego planu rozmowy, bo nie można przewidzieć, jak pracodawca będzie prowadził z nami rozmowę. Najważniejsze to zachować w miarę naturalny sposób bycia i dobre, pozytywne nastawienie. Jeśli sami w siebie nie wierzymy, tym bardziej nie uwierzy w nas ewentualny przyszły pracodawca.